Zelfwerkgeverschap is de ultieme vorm van eigen regie

De Zonnehoed is een kleinschalig ouderinitiatief voor 10 bewoners met een verstandelijke beperking in Apeldoorn. Een van de initiatiefnemers is Marcel van Luijk. Hij zocht een fijne plek om te wonen voor zijn dochter Jorien, die het syndroom van Down heeft. De Zonnehoed kocht in eerste instantie de zorg in bij een zorgaanbieder. Toen die samenwerking niet meer voldeed en de tarieven steeds hoger werden, maakte de Zonnehoed de overstap naar zelfwerkgeverschap.

Marcel en zijn vrouw hebben 2 zoons en 1 dochter. Jorien is de jongste. Marcel: ‘Wij hebben van het begin af aan geprobeerd om Jorien een zo normaal mogelijk leven te laten leiden. Zij kon met een ‘rugzakje’ naar dezelfde basisschool als haar 2 broers. In de buurt, zodat ze ook vriendjes en vriendinnetjes vlakbij had. Na de school voor speciaal voortgezet onderwijs ging Jorien naar de Spelderholt Academie, waar jongeren met een beperking wonen, leren en werken. Jorien leerde daar voor assistent administratie. Daarna zijn we gaan nadenken over een fijne plek om te wonen voor haar hier in de buurt.’

Ouderinitiatief

In 2016 begonnen Marcel en zijn vrouw samen met 4 andere ouderparen met het realiseren van een ouderinitiatief. ‘Via de gemeente kwamen we erachter dat er naast een zorginstelling hier in Apeldoorn een woonwijk gebouwd zou worden. Dat was voor ons ideaal. Als we daar een plek konden creëren, dan hadden we een woonplek naast een zorgaanbieder. De bewoners konden dan gebruik maken van hun dagbestedingsfaciliteiten.

Via de gemeente kwamen ze in contact met de projectontwikkelaar. Hun investeerder kocht een rijtje woningen aan, waarna de architect deze woningen omvormde naar een wooninitiatief van 10 appartementen van ongeveer 45 m². Ieder appartement heeft een eigen woonkamer, slaapkamer en badkamer. Daarnaast is er een grote gemeenschappelijke ruimte met een keuken, een woonkamer en een activiteitenruimte. En voor de zorgverleners is er een kantoorruimte en een slaapkamer voor de nachtdienst.

Zelfwerkgeverschap

Toen de Zonnehoed startte in 2019 werd de zorg ingekocht bij een zorgaanbieder. Met hen werd afgesproken dat er korte lijntjes zouden zijn, veel flexibiliteit en weinig overhead. Daar kwam helaas weinig van terecht. Marcel: ‘De verhouding met de zorgaanbieder werd steeds slechter. De kwaliteit van de zorgaanbieder was onvoldoende. En door de jaarlijkse tariefstijgingen, die veel hoger waren dan de indexatie van het pgb, werd de situatie voor ons onhoudbaar. De enorm hoge tarieven zouden leiden tot een verschraling van de zorg en dat vonden wij geen optie. Als je een ouderinitiatief start, dan wil je de beste zorg voor je kind. Dan wil je niet dat je kind bijvoorbeeld nog maar 1 keer per week kan douchen. Dus we besloten om het anders te regelen en over te stappen op zelfwerkgeverschap.’

Voorwaarden

De belangrijkste voorwaarde voor de Zonnehoed bij deze overstap was het waarborgen van de continuïteit van zorg voor de bewoners. Die moesten er zo min mogelijk van merken. Marcel: ‘Wij hadden het geluk dat alle zorgmedewerkers naar ons wilden overstappen. Dat zijn allemaal mensen die er bewust voor kiezen om in een kleinschalig initiatief te werken. En zij waren ook niet zo blij met hun toenmalige werkgever. Verder hadden we binnen het initiatief al veel dingen goed geregeld. We hadden de financiën op orde en een goed ingerichte boekhouding. En alle zorgcontracten liepen al via de vereniging. Verder moet je vooral goed weten wat je wilt en planmatig kunnen werken. En je hebt natuurlijk tijd nodig. Ik was al gepensioneerd op het moment dat het ouderinitiatief startte, dus ik had veel tijd. En dat gold op dat moment ook voor de penningmeester.’

Hobbels

De Zonnehoed stapte van een vereniging over naar een stichting, om sneller besluiten te kunnen nemen. Maar hoe zorg je er dan voor dat de regie van de ouders gewaarborgd blijft? Marcel: ‘Het bleek dat we daar meer tijd en discussie voor nodig hadden dan verwacht. Uiteindelijk legden we in de statuten vast waar adviesrecht en waar instemmingsrecht op van toepassing is. Grof gezegd is op alle strategische beslissingen met hoge impact instemmingsrecht van toepassing. En die lopen via de medezeggenschapsraad, waar alle ouders verplicht inzitten.’

Als je zelf zorgaanbieder bent, dan moet je ook de kwaliteit van zorg borgen. Een belangrijk instrument hierbij is een zorgsysteem, met onder andere alle zorgplannen en roosters en alles wat daarbij hoort. Marcel: ‘Hierin hebben we ook alle informatie van de oude zorgaanbieder overgenomen. We zijn wel 2 maanden bezig geweest met het inrichten van dit systeem.’

Tips

Marcel: ‘Stel een ervaren locatiemanager aan. Iemand die de dagelijkse gang van zaken regelt en de aansturing van het zorgteam doet. En stel een onafhankelijk voorzitter van het bestuur aan, die de personeelszaken regelt. Dan heb je als ouders geen 2 petten op en kun je in het contact met de zorgverleners gewoon ouder zijn, in plaats van werkgever. Probeer ook zowel de ouders als het zorgpersoneel voortdurend overal bij te betrekken. We hebben geprobeerd om de overgangsperiode zo kort mogelijk te houden. Want het is toch een onzekere periode, zowel voor de bewoners, de ouders en het personeel. Na een goede voorbereiding heeft de overstap uiteindelijk 3,5 maand geduurd.

We zijn heel blij dat we deze stap genomen hebben en vinden eigenlijk dat we dit nog eerder hadden moeten doen. Als ouders heb je met zelfwerkgeverschap volledig de eigen regie en kun je samen echt zorgen voor de beste zorg en de mooiste woonplek voor je kinderen en dat willen we toch allemaal.’

Meer informatie over alle stappen die je moet nemen bij zelfwerkgeverschap vind je op onze website in het Kennisdossier zelfwerkgeverschap. Ook vind je hier de ervaringen en tips van de Zonnehoed.